Khủng hoảng nhà ở giá cả phải chăng đang trở thành một trong những thách thức đô thị mang tính toàn cầu, khi tốc độ đô thị hóa, áp lực thị trường và hoạt động đầu cơ bất động sản khiến khả năng tiếp cận nhà ở ngày càng bị thu hẹp. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đang đồng thời triển khai các giải pháp kết hợp giữa kiến trúc, quy hoạch và chính sách nhằm tái định nghĩa quyền được ở trong đô thị hiện đại.

Khủng hoảng nhà ở hiện nay không chỉ phản ánh sự thiếu hụt về số lượng, mà còn là vấn đề mang tính cấu trúc của thị trường. Theo UN-Habitat, thế giới cần xây dựng khoảng 96.000 đơn vị nhà ở mỗi ngày để đáp ứng nhu cầu dân số đến năm 2030. Tuy nhiên, ước tính có tới 2,8 tỷ người, tương đương gần 40% dân số toàn cầu, chưa được tiếp cận đầy đủ với nhà ở an toàn, đất đai ổn định và điều kiện vệ sinh cơ bản.

Bên cạnh tốc độ đô thị hóa và biến đổi khí hậu, làn sóng di cư cưỡng bức và đầu cơ bất động sản đang khiến nhà ở ngày càng bị tài chính hóa, chuyển từ nhu cầu thiết yếu sang một loại tài sản đầu tư. Điều này đặt ra áp lực lớn lên các chính phủ trong việc kiểm soát thị trường và đảm bảo quyền tiếp cận nhà ở công bằng hơn.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia tại châu Âu, châu Đại Dương và Hoa Kỳ đang thử nghiệm các mô hình can thiệp đa tầng, kết hợp giữa chính sách công, tái cấu trúc đô thị và đổi mới mô hình sở hữu.

Áp lực từ đô thị và phản ứng xã hội

Granada, Andalucía -Thành phố lịch sử tại miền nam Tây Ban Nha

Tại châu Âu, đặc biệt là Tây Ban Nha, khủng hoảng nhà ở đang gắn chặt với làn sóng du lịch đại chúng và áp lực từ thị trường cho thuê ngắn hạn. Các thành phố như Barcelona hay Granada đang chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của giá thuê, kéo theo những phản ứng xã hội ngày càng rõ rệt.

Tại Granada, một trong những đô thị có tốc độ tăng giá nhà cao nhất khu vực, giá bất động sản đã tăng khoảng 34% kể từ năm 2021. Nhiều cuộc biểu tình gần đây phản đối tình trạng đầu cơ và thiếu kiểm soát thị trường cho thuê, cho thấy mức độ căng thẳng ngày càng rõ trong tiếp cận nhà ở đô thị.

Các phong trào như Liên đoàn Người thuê nhà Málaga hay Liên đoàn Nhà ở Granada đã trở thành lực lượng xã hội đáng chú ý, trực tiếp can thiệp vào không gian công cộng để yêu cầu thay đổi chính sách. Các kiến nghị tập trung vào kiểm soát giá thuê, hạn chế chuyển đổi nhà ở sang mô hình lưu trú du lịch và thu hồi các bất động sản bỏ trống thuộc sở hữu ngân hàng hoặc quỹ đầu tư.

Các giải pháp kiến trúc và chính sách từ các quốc gia

Song song với các phản ứng xã hội, nhiều quốc gia đang thử nghiệm các mô hình tiếp cận mới nhằm tái cấu trúc hệ thống nhà ở theo hướng bền vững và công bằng hơn.

Hoa Kỳ: Tái cấu trúc quyền sở hữu nhà ở

Tại Hoa Kỳ, vấn đề tập trung quyền sở hữu và đầu cơ bất động sản đang được đặt trong trọng tâm chính sách mới thông qua Đạo luật Con đường Nhà ở Thế kỷ 21 (21st Century ROAD to Housing Act).

Dự luật được Thượng viện thông qua vào tháng 3/2026, hướng đến việc mở rộng nguồn cung nhà ở, cải thiện năng lực tài chính của người dân và giảm sự chi phối của các tập đoàn bất động sản. Gói chính sách bao gồm mở rộng tài trợ nhà ở giá rẻ, đơn giản hóa cơ chế cấp vốn, thúc đẩy nhà ở sản xuất sẵn và thí điểm chuyển đổi các công trình bỏ trống thành nhà ở.

Đồng thời, đạo luật cũng cập nhật Chương trình Đối tác Đầu tư Nhà ở (HOME Investment Partnerships Program), nhằm tăng hiệu quả phân bổ nguồn lực liên bang, hỗ trợ nhà ở cho nhóm lao động thu nhập trung bình và thấp, cũng như giảm rào cản pháp lý đối với các mô hình nhà ở mô-đun và lắp ghép.

Pháp: Tái cấu trúc không gian đô thị và chuyển đổi công năng

Rives de Seine – La Défense, Paris, Pháp – Khu vực tài chính và văn phòng lớn của Paris, đang nghiên cứu chuyển đổi một phần công trình trống sang chức năng nhà ở và hỗn hợp

Tại Pháp, khủng hoảng nhà ở đang được tiếp cận thông qua chiến lược tái sử dụng hạ tầng hiện hữu. Khu vực La Défense (Paris) – trung tâm văn phòng lớn của châu Âu đang đối mặt với tỷ lệ trống lên tới khoảng 14,5% vào năm 2025, tương đương hơn 536.000 m².

Trước thực trạng này, chính quyền và các nhà phát triển đô thị đang thúc đẩy kế hoạch chuyển đổi một phần khu văn phòng thành nhà ở, bao gồm từ 1.700 đến 3.000 căn hộ sinh viên và hàng nghìn căn hộ dạng ở chung đến năm 2040.

Song song, các dự án tái phát triển như Rives de Seine / RSHP cũng cho thấy xu hướng chuyển đổi các khu đất công nghiệp và thương mại cũ thành khu dân cư hỗn hợp phát thải thấp, nhằm tăng nguồn cung nhà ở trong bối cảnh Paris là một trong những đô thị có chi phí thuê nhà cao nhất thế giới.

Úc: Mô hình nhà ở phi lợi nhuận

Nightingale Leftfield, Melbourne, Úc – Dự án nhà ở phi lợi nhuận thuộc hệ thống Nightingale Housing, hướng đến mô hình nhà ở giá vốn và giảm thiểu đầu cơ bất động sản

Tại Úc, một hướng tiếp cận khác đang được phát triển thông qua mô hình nhà ở phi lợi nhuận Nightingale Housing.

Được thành lập tại Melbourne vào năm 2007, tổ chức này vận hành theo nguyên tắc phi lợi nhuận, trong đó các căn hộ được cung cấp theo giá vốn, không tối đa hóa lợi nhuận từ chuyển nhượng. Mọi giá trị dư thừa được tái đầu tư vào các dự án mới, thay vì phân phối cho cổ đông.

Mục tiêu của mô hình là giảm áp lực đầu cơ, đồng thời tái định vị nhà ở như một nhu cầu cơ bản thay vì một hàng hóa tài chính. Cách tiếp cận này cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của kiến trúc trong việc định hình các mô hình sở hữu mới, gắn với tính bền vững xã hội và môi trường.

Châu Âu: Kiểm soát cho thuê ngắn hạn và bảo tồn đô thị

Song song với các chính sách nhà ở, nhiều thành phố châu Âu đang siết chặt quản lý thị trường cho thuê ngắn hạn nhằm giảm áp lực lên cư dân địa phương. Barcelona, Lisbon hay Thessaloniki đều đã áp dụng các biện pháp hạn chế chuyển đổi nhà ở sang mô hình lưu trú du lịch.

Ở cấp độ thể chế, sáng kiến House Europe đang thúc đẩy các quy định mới của Liên minh châu Âu nhằm ưu tiên cải tạo thay vì phá dỡ công trình hiện hữu. Sáng kiến này cũng nhấn mạnh việc bảo tồn tài nguyên xây dựng sẵn như một chiến lược giảm phát thải và tăng khả năng tiếp cận nhà ở.

Bên cạnh đó, các triển lãm kiến trúc quốc tế gần đây, như tại Venice Biennale, cũng tập trung vào mối quan hệ giữa di cư, nhà ở xã hội và quyền được ở trong đô thị đương đại, phản ánh xu hướng tái định nghĩa vai trò của kiến trúc trong các vấn đề xã hội cấp bách.

Kết luận

Khủng hoảng nhà ở giá cả phải chăng không còn là vấn đề riêng của từng quốc gia, mà đã trở thành một cấu trúc toàn cầu liên quan trực tiếp đến chính sách, tài chính và thiết kế đô thị.

Từ cải cách luật pháp tại Hoa Kỳ, tái cấu trúc không gian đô thị tại Pháp, mô hình phi lợi nhuận tại Úc cho đến các chính sách kiểm soát thị trường ở châu Âu, có thể thấy một điểm chung: nhà ở đang dần được nhìn nhận lại như một quyền cơ bản của con người, thay vì chỉ là một loại tài sản trong thị trường.

Trong tiến trình đó, kiến trúc không chỉ đóng vai trò tạo hình không gian, mà còn tham gia trực tiếp vào việc định hình các mô hình sống và cấu trúc xã hội của đô thị tương lai.

Theo Kienviet

Chia sẻ: