Với triết lý “Inspired by Constraints”, XRANGE Studio tiếp cận mọi dự án bằng cách xem thách thức như chất xúc tác cho sáng tạo. Từ cân bằng thẩm mỹ, công năng, bản địa đến tối ưu nguồn lực và hình thành ngôn ngữ độc bản, KTS Grace Cheung chia sẻ cách studio duy trì tính bền bỉ, linh hoạt và đặt trải nghiệm con người làm trọng tâm trong hành nghề kiến trúc.

Grace Cheung là kiến trúc sư người Malaysia -Đài Loan – Canada. Bà di cư sang Canada ở tuổi 17, theo học và nhận bằng Thạc sĩ Kiến trúc tại Đại học Columbia, sau đó trở thành kiến trúc sư được cấp phép hành nghề tại Hoa Kỳ. Trước khi thành lập văn phòng riêng, bà từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng tại Patkau Architects, Bernard Tschumi Architects và Văn phòng Kiến trúc Đô thị (OMA). Năm 2003, bà cùng nhà thiết kế công nghiệp Royce YC Hong sáng lập XRANGE Architects tại Đài Bắc.

Sở hữu nền tảng quốc tế và hiểu biết sâu rộng về nhiều bối cảnh văn hóa, KTS Grace Cheung phát triển một thực hành kiến trúc đa dạng, bao gồm quy hoạch, thiết kế công trình, thiết kế sản phẩm và các sắp đặt nghệ thuật. Dưới sự dẫn dắt của bà, các dự án của XRANGE luôn chú trọng sự hài hòa giữa hình khối, kỹ thuật chế tác và cách công trình tương tác với cộng đồng, từ đó tạo ra những không gian thích ứng tinh tế với khí hậu, văn hóa và điều kiện hạ tầng đặc thù của Đài Loan cũng như nhiều khu vực khác.

XRANGE được quốc tế ghi nhận qua nhiều dấu mốc nổi bật: năm 2007, văn phòng được tạp chí Wallpaper vinh danh trong danh sách “101 kiến trúc sư mới thú vị nhất thế giới”; công trình Ant Farm House trở thành dự án duy nhất tại Đài Loan được giới thiệu trong ấn phẩm Phaidon 21st Century World Architecture Guide.

Các tác phẩm tiêu biểu khác có thể kể đến The Cloud (giải I.D. Annual Design Review 2009, hạng mục Môi trường), Landscape of Traces tại Bảo tàng Đường sắt Đài Loan (AIA International Design Award 2021, hạng mục Thiết kế đô thị), Penghu House (AIA International Design Award 2021, hạng mục Kiến trúc), và Wandering Walls (đề cử ArchDaily Building of the Year 2023; được bình chọn vào danh sách Các dự án kiến trúc tiêu biểu năm 2022).

Nhờ những đóng góp bền bỉ, tư duy tiên phong và uy tín quốc tế được xây dựng qua hàng loạt dự án tiêu biểu, KTS Grace Cheung đã trở thành một trong những gương mặt có tầm ảnh hưởng trong kiến trúc đương đại châu Á. Chính những giá trị chuyên môn ấy là lý do Kiến Việt trân trọng lựa chọn bà làm nhân vật đối thoại trong bài phỏng vấn đặc biệt này, nhằm mang đến cho độc giả những góc nhìn sâu sắc và truyền cảm hứng từ một kiến trúc sư có dấu ấn riêng biệt trên bản đồ kiến trúc khu vực và thế giới.

XRANGE được biết đến với triết lý “Inspired by Constraints” (Lấy cảm hứng từ những giới hạn). Bà có thể chia sẻ cách mà các yếu tố giới hạn như điều kiện hiện trạng, khí hậu, ngân sách hay quy định pháp lý lại trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo trong quá trình thiết kế của XRANGE?

Từ khi thành lập, chúng tôi may mắn được làm việc với rất nhiều loại hình dự án khác nhau. Thường thì mỗi dự án đều vướng phải một giới hạn nào đó: ngân sách eo hẹp, địa hình quá khó, thiếu nhân công… Ban đầu, chúng tôi cảm thấy những giới hạn này đi ngược lại với tầm nhìn của mình. Nhưng sau nhiều lần vật lộn, chúng tôi nhận ra rằng khi “đi cùng với giới hạn” và chấp nhận rằng “đến đâu hay đến đó”, các ý tưởng lại bắt đầu phát triển theo những hướng độc đáo ngoài mong đợi.

Cuối cùng, chúng tôi xem mọi giới hạn như một nguồn cảm hứng dồi dào, tựa như việc tìm được điểm cân bằng ngay giữa tâm bão không ngừng chuyển động, nơi luôn tồn tại những khoảng trống dành cho sự biến đổi và sáng tạo.

Trong quá trình thiết kế, XRANGE luôn nhấn mạnh sự hài hòa giữa thẩm mỹ, công năng và bản sắc văn hóa địa phương. Bà nhìn nhận thế nào về sự cân bằng này và đội ngũ của bà duy trì nó ra sao?

Chúng tôi tin rằng đây là 3 mục tiêu bắt buộc phải đạt được trong mọi dự án. Nếu thẩm mỹ, công năng và bản sắc văn hoá địa phương không được “phối hợp” hài hòa, người sử dụng chắc chắn sẽ tự điều chỉnh công trình theo thời gian để phù hợp hơn với sự tiện nghi, thói quen sử dụng, khả năng bảo trì và để họ cảm thấy công trình “thuộc về mình” hơn. Đó là bản chất mang tính hữu cơ của kiến trúc trong suốt vòng đời sử dụng và cũng là lý do kiến trúc sư luôn chụp công trình trước khi người dùng dọn vào.

Công năng và các chiến lược thiết kế phù hợp với môi trường là yêu cầu bắt buộc, đây là những yếu tố không thể thoả hiệp. Tuy nhiên, công năng thôi chưa đủ để tạo ra một công trình có thể chạm đến cảm xúc con người. Thẩm mỹ là công cụ để tạo nên trải nghiệm không gian và là cách chúng tôi truyền tải thái độ, niềm tin trong thiết kế. Tôi xem thẩm mỹ là tổng hòa của nhiều yếu tố: cách ánh sáng – bóng đổ vận hành, mối quan hệ giữa kết cấu và không gian, hành trình di chuyển trong công trình, màu sắc, vật liệu… đó là cách chúng tôi “nhào nặn” kiến trúc.

KTS Grace Cheung – Đồng sáng lập văn phòng kiến trúc XRANGE

Còn bản sắc văn hóa địa phương là điều không thể tránh khỏi, nó thấm vào từ bối cảnh vĩ mô như hiện trạng ngành xây dựng, cho đến vi mô như thói quen sử dụng của người dân.

Chúng tôi nỗ lực tạo ra những công trình chặt chẽ, bền vững trong phạm vi nguồn lực cho phép. Chúng tôi rất cẩn trọng để tránh lãng phí và luôn tự giới hạn ở mức tối thiểu về vật liệu và chi tiết. Điều này đòi hỏi chúng tôi phải liên tục điều chỉnh và linh hoạt trong thiết kế, để công trình có thể phát triển tự nhiên trong suốt quá trình thực hiện và quan trọng nhất là cần rất nhiều kiên nhẫn và bền bỉ.

Khi làm việc ở những khu vực có điều kiện văn hóa hoặc khí hậu khác với Đài Loan, XRANGE tiếp cận việc nghiên cứu và tích hợp yếu tố địa phương như thế nào?
Dù hiện tại toàn bộ dự án của chúng tôi đều ở Đài Loan, nhưng khí hậu vùng giữa Bắc – Nam, vùng biển – vùng núi – vùng đồng bằng lại khác biệt rất rõ rệt. Sự khác biệt đủ lớn để buộc chúng tôi phải lựa chọn chiến lược hình khối hoàn toàn khác nhau cho từng dự án. Chúng tôi đặc biệt chú ý đến góc chiếu nắng và hướng gió vì sự thay đổi giữa các khu vực có thể rất lớn, những nơi mưa nhiều trên địa hình núi lại cần cách tiếp cận khác. Độ ẩm cao và bão cũng đặt ra thách thức. Đây đều là những yếu tố phải được giải quyết trong chi tiết để công trình bền vững. Lắng nghe tri thức bản địa và học từ kinh nghiệm là điều tối quan trọng.

Sắp tới, chúng tôi sẽ bắt đầu một dự án tại Kyoto (Nhật Bản) và sẽ tiếp tục phát triển cách tiếp cận này.

Trong số các dự án XRANGE đã thực hiện, đâu là công trình thể hiện rõ nhất tinh thần bền vững và bản sắc địa phương của studio? Những bài học bà rút ra từ dự án đó là gì?
Wandering Walls, Penghu House và Landscape of Traces đều là những dự án thể hiện rất rõ tinh thần của studio, chúng tôi đã được ghi nhận và nhận nhiều giải thưởng. Trong năm 2026, chúng tôi sẽ triển khai nhiều dự án mới như trung tâm nghệ thuật, trung tâm hậu cần, trung tâm cộng đồng và nơi trú ẩn dành cho phụ nữ. Những công trình này không chỉ thể hiện sự đa dạng trong định hướng phát triển mà còn cho thấy cách chúng tôi kết hợp hiệu quả các giải pháp ứng phó khí hậu với phong cách thiết kế đặc trưng – các khối hình mạnh mẽ, không gian đa giác quan, chi tiết thủ công và sự gắn kết sâu sắc với cảnh quan tự nhiên.

Một bài học lớn là phải luôn chuẩn bị cho mọi tình huống. Giai đoạn thi công đặc biệt “nguy hiểm”: thiếu nhân công hay nhà thầu thiếu kinh nghiệm đều có thể buộc chúng tôi phải điều chỉnh thiết kế, đôi khi ảnh hưởng nặng nề đến ý tưởng ban đầu.

Công trình Penghu House

Công trình Wandering Walls

Công trình Landscape of Traces. Đây là một trong ba dự án tiêu biểu thể hiện rõ tinh thần của XRANGE Studio: hình khối táo bạo và gắn kết sâu sắc với cảnh quan tự nhiên

Với những hình thức thiết kế mạnh mẽ và khác biệt, XRANGE có gặp khó khăn khi thuyết phục khách hàng chấp nhận các lựa chọn “phi truyền thống” không? Studio xây dựng sự đồng thuận như thế nào?
Thực ra chúng tôi chưa bao giờ gặp khó khăn thật sự! Chúng tôi suy nghĩ kỹ lưỡng mọi thứ trước khi trình bày. Những gì chúng tôi đưa ra thường là phương án tốt nhất và tối ưu nhất để đạt toàn bộ mục tiêu trong phạm vi nguồn lực. Khách hàng thường rất ngạc nhiên và thích thú vì chúng tôi mang lại cho họ nhiều hơn mong đợi. Dù vậy, chúng tôi vẫn làm việc chăm chỉ nhưng không làm quá giờ. Điều này dần trở thành thói quen nghề nghiệp và một phương pháp rõ ràng của studio.

Nếu chỉ dùng ba từ để mô tả phong cách kiến trúc của XRANGE, đó sẽ là gì?
Đa giác quan – Táo bạo – Độc nhất.

Một vài góc chụp khác của công trình Wandering Walls

Ant Farm House

Những công trình của XRANGE luôn nổi bật với những hình khối táo bạo, mạnh mẽ (Ảnh: Công trình Recode Housing)

Theo bà, một công trình kiến trúc cần đạt được điều gì trước tiên để được xem là “thành công”: công năng, trải nghiệm không gian hay nhận diện thị giác?
Cả ba đều phải được đặt đồng thời, không có sự đánh đổi. Truyền thông thường chỉ ghi nhận hình ảnh vì nó gây ấn tượng mạnh và dễ thuyết phục khách hàng. Nhưng nếu bước vào công trình mà trải nghiệm không có chiều sâu (điều này xảy ra khá thường xuyên), thì nó không tạo được sự cộng hưởng với con người, không có niềm vui hay sự hứng khởi khi hiện diện ở đó. Và nếu công năng không được giải quyết tốt, bạn đã thất bại với tư cách là một kiến trúc sư chuyên nghiệp.

Đó là lý do nghề kiến trúc rất thách thức, nhưng cũng vô cùng đáng giá. Nó không dành cho những người “yếu tim”!

STORY FORMS là một dự án hợp tác, trong đó kiến trúc sư Grace Cheung và nghệ sĩ giấy Hung Hsin Fu cùng tạo ra các mô hình ý niệm 3D cho các dự án kiến trúc. (Ảnh: Udn/500Book)

Phong cách thiết kế hiện đại của XRANGE có thay đổi khi làm việc trong bối cảnh đô thị so với môi trường mở, gần thiên nhiên không?
Hoàn toàn có. Công việc của chúng tôi không tuân theo một “công thức” hay một bộ nhận diện cố định. Không phải chúng tôi thay đổi cách tiếp cận, mà chính lựa chọn về kết cấu, hình khối, tổ chức không gian và công cụ thiết kế sẽ linh hoạt điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh thực tế và đặc thù của từng địa điểm. Đó là cách thiết thực nhất để tối ưu nguồn lực và kiến tạo nên những công trình mang tính độc bản.

Nhìn về tương lai, bà dự đoán sự phát triển đô thị và nhu cầu không gian sống tại châu Á sẽ thay đổi thế nào trong mười năm tới?
Chắc chắn sẽ xuất hiện nhu cầu ngày càng lớn dành cho những mô hình thiết kế hài hòa với tự nhiên, và lấy con người làm trọng tâm.

Theo bà, phẩm chất quan trọng nhất mà một kiến trúc sư trẻ cần giữ suốt sự nghiệp là gì: đam mê, bản sắc cá nhân hay sự nhất quán trong triết lý thiết kế?
Đối với kiến trúc sư trẻ, tôi muốn nói: hãy dũng cảm để khác biệt, tìm cách thể hiện tiếng nói riêng của bạn bằng mọi giá dù có nhiều thử thách đi nữa. Đam mê là thứ giúp bạn duy trì; sự can đảm giúp bạn đi đường dài; còn sự nhạy cảm và khiêm tốn với con người và bối cảnh sẽ giúp bạn tạo ra kiến trúc có ý nghĩa.

Thực hiện: Hà Nhi

Chia sẻ: