Viện Kiến trúc sư Hoàng gia Anh (RIBA) vừa công bố kiến trúc sư, nhà giáo dục và tác giả người Ireland Níall McLaughlin sẽ được trao Huy chương Vàng Hoàng gia RIBA về Kiến trúc năm 2026. Được trao thay mặt Đức Vua, Huy chương Vàng Hoàng gia là một trong những danh hiệu quốc tế uy tín hàng đầu trong lĩnh vực kiến trúc, nhằm ghi nhận những đóng góp bền bỉ và lâu dài cho sự phát triển của ngành thông qua các công trình xây dựng, hoạt động giáo dục và lý luận phê bình. Khi công bố giải thưởng, RIBA nhấn mạnh ảnh hưởng lâu dài của McLaughlin về cả mặt học thuật và hành nghề kiến trúc, ghi nhận sự nghiệp kéo dài hơn ba thập kỷ của ông với sự gắn bó đối với các khía cạnh văn hóa, môi trường và xã hội của kiến trúc.

Trong hơn 30 năm hành nghề, McLaughlin đã phát triển cho bản thân một danh mục dự án đa dạng, trải dài từ các công trình văn hóa, giáo dục, tôn giáo, y tế đến nhà ở. Dù khác nhau về quy mô và loại hình, các công trình của ông đều nhất quán ở sự cân nhắc tỉ mỉ tới bối cảnh, vật liệu, thủ công, ánh sáng và chất lượng không gian; đồng thời thể hiện mối quan tâm đến hình học nguyên bản và bảng vật liệu tiết chế. Hội đồng Giải thưởng Danh dự RIBA 2026, do Chủ tịch RIBA Chris Williamson làm Chủ tịch, với sự tham gia của Kazuyo Sejima (SANAA), Anna Liu (Tonkin Liu), Isabel Allen và Victoria Farrow, đã nhận xét ông là một “nhân vật then chốt của kiến trúc đương đại”. Hội đồng nhận định rằng các dự án của McLaughlin thách thức những cách tiếp cận truyền thống đối với kiến trúc, đồng thời đặt trọng tâm vào các yếu tố môi trường và văn hóa, cũng như ưu tiên trải nghiệm của người sử dụng.

Những công trình được RIBA khen ngợi trong lễ trao giải bao gồm Bandstand tại Bexhill (2001), Trung tâm nghỉ dưỡng cho bệnh nhân Alzheimer tại Dublin (2011), Nhà nguyện Bishop Edward King tại Oxford (2013), và Thư viện mới của Magdalene College, Cambridge (2021) – công trình đã giành Giải Stirling RIBA năm 2022. Mặc dù khác nhau về mục tiêu và công năng, các dự án này cùng có chung một cách tiếp cận khi coi kiến trúc là một quá trình mang tính tập thể và lặp lại, thay vì là sự tạo tác của những đối tượng đơn lẻ. Quan điểm này cũng thể hiện rõ trong dự án nhà ở Darbishire Place do ông thiết kế cho Peabody tại London (2014), từng lọt vào danh sách Giải Stirling năm 2015 và thường xuyên được nhắc đến trong các cuộc thảo luận về tương lai của mô hình phát triển nhà ở xã hội tại Vương quốc Anh.

Song song với hoạt động thực hành, McLaughlin đã giảng dạy tại The Bartlett School of Architecture trong hơn 25 năm, đồng thời đảm nhiệm các vị trí giáo sư thỉnh giảng tại Đại học California, Los Angeles (2012 – 2013) và Đại học Yale với cương vị Giáo sư Thỉnh giảng Lord Norman Foster về Kiến trúc (2014 – 2015). RIBA cũng nhấn mạnh vai trò của ông trong việc khuyến khích các kiến trúc sư trẻ, thúc đẩy tính minh bạch trong thực hành nghề nghiệp, cũng như sự cởi mở về điều kiện làm việc và sức khỏe tinh thần, công tác sư phạm của ông gắn bó chặt chẽ với cách tiếp cận hành nghề.

“Thông qua thực hành, chúng tôi nhận ra rằng kiến trúc không phải là sự tạo tác của những tòa nhà đơn lẻ, mà là một quá trình trình diễn liên tục của sự phát triển, biến đổi và tái tạo thông qua trải nghiệm cuộc sống. Trong bối cảnh công nghệ thiết kế và xây dựng thay đổi nhanh chóng, chúng tôi vẫn kiên định với các thực hành gắn liền với con người và vật liệu thực. Xây dựng là một hành động, không phải một đối tượng. Kiến trúc nằm trong chính quá trình tạo dựng và trong cách nó định hình việc học tập, văn hóa và đời sống cộng đồng” – Níall McLaughlin.

Một bài giảng mở dành cho công chúng của Níall McLaughlin sẽ được tổ chức tại London vào ngày 30 tháng 4 năm 2026. Các danh hiệu Huy chương Vàng Hoàng gia trong những năm gần đây được trao cho SANAA (2025) – được vinh danh nhờ những đóng góp cho kiến trúc đương đại thông qua sự minh triết, ánh sáng và tinh luyện không gian; Lesley Lokko (2024) – được ghi nhận vì ảnh hưởng với vai trò nhà giáo dục, giám tuyển và người thúc đẩy diễn ngôn giải thực trong kiến trúc; Yasmeen Lari (2023) – với các dự án nhà ở tự xây dựng không phát thải carbon cho cộng đồng bị di dời; và Balkrishna Doshi (2022) – được trao huy chương cho những cống hiến trọn đời cho kiến trúc và đô thị học, kết hợp các nguyên lý hiện đại với truyền thống bản địa.

© Tạp chí Kiến trúc

Chia sẻ: