Trong các công trình này, cây xanh được bố trí tại mặt tiền, sân trong và sân thượng, góp phần giảm nắng nóng, hạn chế tiếng ồn và tạo bóng mát. Khi hiện diện ở trung tâm ngôi nhà, những khoảng vườn trở thành vùng chuyển tiếp, đưa ánh sáng và không khí tự nhiên vào sâu bên trong. Sự kết hợp giữa cảnh quan và tổ chức không gian mở giúp ngôi nhà gần gũi hơn với thiên nhiên, đồng thời cải thiện điều kiện sinh hoạt trong khí hậu nhiệt đới.

Cùng với cây xanh, các giải pháp thiết kế thụ động cũng được sử dụng để cải thiện điều kiện vi khí hậu. Mái đua rộng, lớp vỏ thông thoáng, mặt tiền hai lớp và các vùng đệm giúp hạn chế tác động của thời tiết, duy trì nhiệt độ dễ chịu trong nhà. Cách làm này góp phần giảm nhu cầu sử dụng điều hòa và tạo ra môi trường sống thoải mái hơn.

Các giải pháp thiết kế thụ động ngày càng quan trọng trong những đô thị có mật độ xây dựng cao như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Đặc biệt với nhà ống có mặt tiền hẹp, chiều sâu lớn và các công trình nằm sát nhau, việc đưa ánh sáng và không khí tự nhiên vào nhà luôn là một bài toán khó. Khi nhiều thế hệ cùng sinh sống, cách chia phòng truyền thống còn dễ tạo cảm giác bí và thiếu kết nối. Kiến trúc nhà ở đương đại đang tìm cách giải quyết vấn đề này bằng các khoảng chuyển tiếp, mặt tiền thông thoáng và những khoảng mở ở giữa nhà. Các không gian này giúp ánh sáng và gió đi sâu vào công trình, kết nối các khu vực sinh hoạt nhưng vẫn giữ được sự riêng tư. Thay vì tận dụng tối đa diện tích xây dựng, thiết kế dành chỗ cho những khoảng thở để cải thiện chất lượng sống và vi khí hậu.

1. House K | HGAA

House K tọa lạc tại thành phố Vinh, Nghệ An, nơi thường xuyên chịu nắng nóng, gió Tây từ Lào, mưa lớn, bão và lũ. Thiết kế công trình xuất phát từ đặc điểm khí hậu và kiến trúc địa phương, hướng đến một không gian sống bền vững, thoáng đãng và gần gũi với thiên nhiên. Để giảm tác động của nắng hướng Tây, ngôi nhà được đẩy lùi xa đường phố, tạo một khu vườn rộng phía trước và vườn rau trên mái. Mặt bằng hình chữ U bao quanh sân trong, đưa cây xanh vào trung tâm công trình. Hành lang và cầu thang được bố trí quanh khu vườn tre, tạo khoảng chuyển tiếp giữa các không gian sinh hoạt và tăng sự kết nối với thiên nhiên. Các khu vườn nhỏ được phân bổ dọc hai bên nhà và trên nhiều tầng. Mỗi phòng ngủ có một khoảng xanh riêng, ánh sáng và gió tự nhiên được đưa sâu vào bên trong.

Bê tông trần được sử dụng làm vật liệu chủ đạo, tạo nên lớp vỏ bền chắc và ít yêu cầu bảo trì. Sự kết hợp giữa khoảng lùi, sân vườn, sân trong, các khoảng xanh và vật liệu bền vững cho thấy cách House K thích ứng với cả khí hậu địa phương và bối cảnh đô thị. Công trình hướng đến giảm phụ thuộc vào các giải pháp cơ học, tận dụng điều kiện tự nhiên và tạo nên không gian sống bền vững theo thời gian.

House K – Nhà bê tông trần kết nối con người với thiên nhiên miền Trung

2. The Inner Court House | Plus Idea Studio

Tại Phan Rang, nơi có nắng gắt, nhiệt độ cao và gió biển mạnh, Inner Court House lựa chọn tổ chức không gian hướng nội để thích ứng với khí hậu và bối cảnh đô thị. Nằm trên khu đất góc với hai mặt giáp đường, ngôi nhà sử dụng lớp vỏ tương đối kín giúp tăng sự riêng tư và giảm tác động trực tiếp của môi trường. Thay vì hướng ra đường phố, các không gian sống quay vào sân trong ở trung tâm ngôi nhà. Khoảng sân đưa ánh sáng, gió và cây xanh vào sâu bên trong, tạo sự kết nối giữa các khu vực sinh hoạt. Những khoảng mở được bố trí liên tiếp từ giữa đến phía sau nhà, tạo đường lưu thông cho không khí. Khí nóng có thể thoát ra ngoài, trong khi gió biển được dẫn vào bên trong công trình.

Mặt tiền sử dụng bê tông cốt liệu lộ thiên, phù hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm và làm rõ cấu trúc của công trình. Các khe giãn nở được kết hợp với cửa sổ và ô thông gió, tạo nên sự đan xen giữa những mảng đặc và khoảng mở. Từ lớp vỏ bên ngoài đến sân trong thoáng đãng, Inner Court House cho thấy cách kiến trúc có thể tận dụng chính những giới hạn của khu đất đô thị để tạo ra không gian sống phù hợp với khí hậu và nhu cầu sử dụng.

The Inner Court House: Ngôi nhà hướng nội thích ứng với nắng gió Phan Rang

3. Vĩnh Long House | NAQ Architecture

Tọa lạc tại Vĩnh Long, công trình được thiết kế trên khu đất nhà ống hẹp 5x20m, trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm. Trước đặc điểm khí hậu và mật độ đô thị, thiết kế tập trung vào các giải pháp thụ động nhằm cải thiện vi khí hậu và giảm nhu cầu sử dụng điều hòa. Ngôi nhà có mặt tiền hai lớp bằng gạch đất nung tái chế, kết hợp lớp kính bên trong để tạo một lớp đệm khí hậu. Mặt tiền có độ thoáng giúp hạn chế bức xạ nhiệt, đồng thời duy trì lưu thông không khí tự nhiên.

Công trình tận dụng hướng nhà, thông gió tự nhiên và lớp vỏ bảo vệ để giữ không gian bên trong luôn thoáng và dễ chịu, giảm nhu cầu sử dụng điều hòa. Trong bối cảnh đô thị ngày càng đông đúc và diện tích đất hạn chế, công trình cho thấy nhà ống vẫn có thể thích ứng tốt với khí hậu bằng những giải pháp thiết kế phù hợp, đồng thời giữ được nét đặc trưng của địa phương.

Nhà Vĩnh Long: Ngôi nhà có mặt tiền hai lớp bằng gạch đất nung tái chế

4. RIN’s House | 85 Design

Rin’s House nằm sâu trong một con hẻm nhỏ ở phố cổ Hội An, nơi công trình phải tuân thủ nhiều quy định về quy hoạch, kiến trúc và mật độ xây dựng. Ngôi nhà dành cho gia đình ba thế hệ, kết hợp lối sống hiện đại với những nét đặc trưng của kiến trúc địa phương.

Thông gió và kết nối với thiên nhiên là trọng tâm của thiết kế. Sân giữa được đặt ở trung tâm ngôi nhà, kết hợp cây xanh, ánh sáng và các khoảng mở để đưa không khí tự nhiên vào bên trong. Các phòng ngủ hướng về giếng trời với những mảng cửa kính lớn, giúp tận dụng ánh sáng và gió. Trên tầng áp mái, cây xanh được bố trí trên sân thượng phía trước phòng thờ, tạo thêm lớp che nắng và góp phần giảm nhiệt cho các tầng bên dưới.

Không gian trong nhà được phân chia phù hợp với sinh hoạt của ba thế hệ. Tầng trệt dành cho các hoạt động chung, tầng trên bố trí phòng ngủ riêng, trong khi người lớn tuổi có một không gian yên tĩnh hơn. Rin’s House cho thấy một ngôi nhà trong khu phố cổ vẫn có thể đáp ứng nhu cầu sống hiện đại, đồng thời tận dụng sân trong, giếng trời và cây xanh để cải thiện điều kiện vi khí hậu.

RIN’s House – Nét kiến trúc xanh giữa lòng Hội An cổ kính

5. TH+ house | ODDO architects

TH+ House nằm trong một con ngõ nhỏ ở Hà Nội, trên khu đất chỉ rộng 2,5m, giữa khu dân cư có mật độ xây dựng cao. Với đặc điểm nhà ống hẹp, công trình phải giải quyết những hạn chế về ánh sáng, thông gió và sự kết nối giữa các thành viên trong gia đình.

Thay vì mở rộng diện tích, thiết kế tạo cảm giác rộng rãi bằng cách tổ chức không gian theo chiều đứng, kết hợp nhiều cao độ, khoảng thông tầng và mức độ riêng tư khác nhau. Một cột thép đỏ chạy xuyên suốt từ tầng trệt đến tầng bốn trở thành trục kết cấu chính, cho phép giảm độ dày tường, mở rộng nhịp và tạo thêm các khoảng mở trên mặt tiền. Giếng trời, khoảng thông tầng và hệ cửa mở đưa ánh sáng vào sâu bên trong, đồng thời tạo điều kiện cho thông gió chéo trên khu đất hẹp. Các sân nhỏ và khoảng xanh được bố trí xen kẽ giữa các tầng, góp phần cải thiện vi khí hậu và tạo những khoảng nghỉ trong không gian sống.

Công trình vẫn giữ kết nối với khu phố thông qua những khoảng mở hướng ra ngõ. Các không gian chung và riêng được bố trí theo từng tầng, giúp các thành viên vừa gần gũi vừa có không gian riêng khi cần. TH+ House cho thấy nhà ở trong đô thị mật độ cao có thể thích ứng với quỹ đất hạn chế bằng cách tổ chức không gian linh hoạt, tận dụng ánh sáng, thông gió và cây xanh để nâng cao chất lượng sống.

TH+ House: Khi nhà ở đô thị quy mô nhỏ được mở rộng theo phương đứng trong ngõ Hà Nội

6. NB01 House | TNT Architecture

NB01 House nằm tại Ninh Bình, trên khu đất đã nhiều lần cơi nới và thay đổi. Công trình còn chịu ảnh hưởng từ quốc lộ và tuyến đường sắt Bắc – Nam. Tiếng ồn, bụi và giao thông liên tục đặt ra yêu cầu về khả năng bảo vệ không gian sống.

Thiết kế chia khu đất thành ba lớp từ ngoài vào trong. Lớp đầu tiên gồm gara và lối dành cho xe. Lớp thứ hai bao quanh nhà thờ tổ và sân chung, tạo khoảng đệm giữa đường phố và khu ở. Lớp trong cùng dành cho khu vườn và các không gian sinh hoạt chính, tạo nên một vùng sống riêng tư và yên tĩnh hơn.

Các lớp không gian kết hợp với hệ tường lớn tạo thành lớp lọc trước tiếng ồn, bụi và hoạt động giao thông. Bên trong, tầng trệt được tổ chức mở với cửa kính lớn, cửa trượt và ít vách ngăn. Khi mở hoàn toàn, phòng khách, bếp và phòng ăn kết nối trực tiếp với sân vườn. Ánh sáng, gió và cây xanh có thể đi sâu vào không gian sống. Khối phòng riêng được đưa lên tầng trên, dành phần lớn tầng trệt cho sân vườn và sinh hoạt chung. Hệ lam thép ở mặt trước và sau giúp che nắng, tăng thông thoáng, giữ riêng tư và giảm tác động từ môi trường xung quanh.

NB01 House – Kiến tạo trật tự không gian trên nền ký ức

7. Nam Da House | 24Minimalist Architecture

Nam Da House nằm phía sau một ngôi nhà hiện hữu tại Lâm Đồng, bị hạn chế về ánh sáng và thông gió, chịu nắng hướng Tây gay gắt vào buổi chiều. Thiết kế tập trung cải thiện vi khí hậu bằng những giải pháp thụ động, tận dụng các điều kiện tự nhiên sẵn có trên khu đất.

Sân vườn trung tâm được tổ chức như lõi vi khí hậu của ngôi nhà. Khoảng xanh này đưa ánh sáng và gió vào sâu bên trong, kết nối phòng khách, bếp và phòng ngủ. Phía trước công trình, một sân ngoài trời tạo khoảng đệm giữa nhà mới và nhà của bố mẹ. Khoảng đệm này giúp không khí lưu thông tốt hơn, tạo sự chuyển tiếp mềm mại giữa các không gian. Ở hướng Tây, phần mái ngói đua rộng tạo bóng râm và hạn chế bức xạ nhiệt trực tiếp vào nội thất.

Cây xanh hiện hữu được giữ lại và đưa xuyên qua mái, tạo nên những khoảng bóng mát tự nhiên. Thảm thực vật cũng góp phần cải thiện điều kiện vi khí hậu, giữ lại mối liên hệ giữa ngôi nhà và cảnh quan vốn có. Từ sân vườn trung tâm, khoảng đệm phía trước đến mái đua và hệ cây xanh, Nam Da House cho thấy cách những giải pháp đơn giản có thể tạo ra hiệu quả rõ rệt. Công trình kiểm soát nắng, tăng thông gió và cải thiện tiện nghi nhiệt bằng chính những yếu tố tự nhiên của khu đất.

Nhà Nam Đà – Kiến trúc được khởi tạo từ những bất lợi thực tế

8. Tropical Flow | H&P Architects

Tropical Flow nằm tại Đông Anh, khu vực ven đô Hà Nội đang đô thị hóa nhanh. Những khu vườn và khoảng xanh tự nhiên dần được thay thế bằng nhà ở, làm giảm không gian thoáng và cây xanh trong khu vực. Trước bối cảnh đó, công trình đưa cây xanh, ánh sáng và thông gió tự nhiên trở thành những yếu tố chính của không gian sống.

Không gian được tổ chức theo một “dòng chảy” liên tục từ bên trong ra mặt tiền. Các khoảng xanh được bố trí xen kẽ giữa những khu vực sinh hoạt, giúp ánh sáng và không khí đi sâu vào nhà. Ở phía trước, lớp ngói treo tạo bóng và giảm tác động trực tiếp của nắng. Phía sau, lớp gạch thông gió hỗ trợ lưu thông không khí và tạo sự riêng tư. Hai lớp vỏ này cùng tạo nên những khoảng đệm giúp ngôi nhà thích ứng tốt hơn với môi trường bên ngoài. Các không gian được bố trí linh hoạt theo chiều đứng, kết hợp với khu vườn trên mái trồng rau và cây ăn quả. Cách tổ chức này mở rộng diện tích xanh trong bối cảnh mật độ xây dựng ngày càng tăng.

Dòng chảy nhiệt đới – Nhà ở đa năng kết hợp màng ngói và gạch xếp tại Đông Anh

9. Greenery Curtain House | HGAA

Greenery Curtain House nằm tại Mạo Khê, Quảng Ninh, trong khu vực từng chịu tác động từ hoạt động khai thác than và có chất lượng môi trường thấp. Công trình đưa cây xanh trở thành một phần của cấu trúc nhà ở, góp phần cải thiện vi khí hậu và chất lượng không gian sống.

Một lớp thực vật nhiều tầng được bố trí bao quanh ngôi nhà, gồm cây bóng mát, cây bụi và dây leo rủ từ mái. Hệ cây xanh tạo thành một màn lọc tự nhiên, giúp giảm bụi, tiếng ồn và tác động trực tiếp từ môi trường đô thị. Lớp cây cũng tạo thêm bóng mát cho các không gian bên trong. Các khu vực sinh hoạt chính được tổ chức quanh sân trong trung tâm. Khoảng xanh này đưa cây cối, mặt nước và ánh sáng tự nhiên vào sâu trong nhà, tạo sự kết nối giữa các phòng và cảnh quan.

Greenery Curtain House – Ngôi nhà gạch giản dị được bao phủ bởi cây xanh

(Còn tiếp)

Dịch và biên tập: Cẩm Luyến | Nguồn:archdaily.com